محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
186
اكسير اعظم ( فارسى )
گل سرخ شب يمانى بريان پوست انار ولايتى عساليج كرم دودهى حمام هر يك دو درم در روغن گل آميخته بر سينه ضماد كنند و اين دوا دهند شادنج مغسول كهربا بسد جفت بلوط هر يك يك ماشه در خميرهى خشخاش يك توله آميخته شيرهى مغز بادام هفت عدد و اصل السوس هفت ماشه و انجبار و حب الآس هر يك سه ماشه بارتنگ ماشه لعاب گاو زبان پنج ماشه و بهدانه سه ماشه در عرق بارتنگ و گاو زبان هر يك نه توله شربت خشخاش و حب الآس هر يك ميكنيم توله صمغ عربى سه ماشه تخم شربتى چهار ماشه و اين ضماد كنند گل ارمنى خاك كند رو غير آن كه در نوع آينده در قول ايلاقى خواهد آمد هر يك دو درم گرفته بر سينه گذارند كه نفع عظيم دارد . و ايضا اگر سببش امتلاى عرق باشد حتى الامكان غذا ندهند بلكه تا سه روز گرسنه دارند . و اگر خوف سقوط قوت باشد اقتصار نمايند در آن هر روز به اندك غذا از شىء لزجر معتدل يا مائل بيردوت كه در آن تغريه و الصاق و قبض خصوصاً تغليظ خون باشد مثل كلهى پاچه و نيمبرشت اطريهى خاصه كه با عدس پخته باشند و عدس و عناب مطبوخ و تا ممكن باشد غذاى قوى ندهند و بر ماء الشعير خصوصاً مطبوخ به عدس يا عناب يا سفرجل و نان در آب سرد يا در شىء حامض تر كرده بار و بالفعل اقتصار نمايند و چون مرض به طول انجامد دوغ گاو نافع است به جهت قبض و برودت خود و همچنين شير جوش داده خصوصاً با صمغ عربى و كتيرا و پالك مغسول بنا بر تغريه و الزاق آنها نافع است و ماهى رضراضى شديد منفعت است و بايد كه غذاى صاحبان اين قسم نفث الدم و آنكه به سبب انشقاق عروق از حدث خون بود بار و بالفعل باشد و پنيرتازه بى نمك سخت سودمند است و كذا حسوى جاورس مقشر يا كعك معمول به مغز بادام بريان و چون اين اغذيه و امثال اين به گوشت دهند بايد كه اختيار نمايند گوشتى سبك كه از آن خون اندك يابس متولد گردد مثل گوشت قطا و شفانين و دراج مطبوخ در قابضات و خصوصات و از اشياى مجربه در قطع نفث الدم غائيدن برگ خرفه و فرو بردن آب آن است و بسا است كه در همان ساعت حبس مىنمايد به شرطى كه سرفهى شديد نباشد زيرا كه به سبب حموضتى كه در آن است سرفه را زياده خواهد كرد و آن موجب ازدياد و نفث الدم خواهد شد و از فواكه سيب و به قابض عفص و عناب و حب الآس و خزنوب شامى و مانند آن است و چون در اكثر كتب در بيان خواص سيب مسطور است كه اكثار او موت سل است پس اجتناب از قليل و كثيرا و وقتى كه مريض مستعد سل باشد اولى و احوط است و گاه براى ايشان نقل از گل مختوم و گل ارمنى و صمغ عربى و اندكى كافور مرتب مىسازند و چون خون بند شود و تا روز چهارم بكشد بايد كه تغذيه به غذاى قوى نمايند و ابتدا كنند به مثل نان مغموس در آب سرد پس در آب پاچه و به مثل هرائس و اكارع و او معاذ . و اگر سبب انشقاق و انقطاع عرق مدت خون باشد اما له دم به سوى اطراف و خلاف جهت و استفراغ صفرا نمايند پس تبريد قوى و ترطيب كنند . و ايضا قوابض و مغريات و ماء الشعير با كدو و سرطان نهرى استعمال نمايند و دواى اندروماخس و دماى جالينوس نافع است و لعاب بهدانه سه ماشه شيرهى خرفت هفت ماشه شيرهى پوست بيخ انجبار چهار ماشه در عرق بارتنگ عرق عنب الثعلب برآورده رب به بارتنگ افزوده بدهند و يا عناب بهدانه جوشاينده شيرهى خيارين شيرهى مغز تخم هند يا نه شربت نيلوفر با رتنگ بدهند باز به جاى خيارين شيرهى كاهو شيرهى اصل السوس افزايند باز كهربا دمالاخوين نشاسته مغز بهدانه گل ارمنى صمغ عربى كوفته بيخته به خميرهى صندل سرشته بخورند بالايش شيرهى خرفه شيرهى خيارين شربت نيلوفر اسپغول پاشيده بنوشند صبح و گل ارمنى زهر مهره كهربا كتيرا هر يك نيم ماشه سوده به لعاب بهدانه شيرهى اصل السوس شيرهى تخم خطمى شيره بيخ انجبار شربت بنفشه به جهت آخر روز باز عناب بهدانه به عرق عنب الثعلب ماليده شيرهى مغز تخم هندوانه و يا قوذا داخل كرده صمغ عربى كتيرا طراتيث طباشير دمالاخوين كهربا سوده پاشيده دهند باز گلنار گل ارمنى گل مختوم گل سرشور يك سه ماشه كوفته بيخته يا شيرهى بيخ انجبار لعاب بهدانه نبات سفيد دهند و يا دمالاخوين كهربا مغز تخم پيحصه مغز بهدانه طباشير صمغ عربى كتيرا نشاسته به خميرهى صندل شيرين سرشته بخورند بالايش عناب بهدانه جوشانيده شيرهى خرفه شيرهى كاهو شيرهى خيارين شيرهى بيخ انجبار آب بارتنگ تازه شربت و يا قوذا داخل كرده دهند و چون خون بند شود صبح زهر مهراكر با كتيرا گل ارمنى با شيرهى اصل السوس لعاب بهدانه شربت بنفشه خاكشى و به جهت آخر روز كهربا طباشير دمالاخوين سوده بدوار المسك سرشته بخورند بالايش شيرهى كاهو شيرهى بيخ انجبار شربت نيلوفر و بعده اگر خرخرهى بلغم باقى بود عناب پنج دانه به عرق شاهتره پا آثار ماليده صاف نموده شيرهى كاهو نبات داخل كرده صمغ عربى كتيرا نيم نيم ماشه سوده پاشيده بنوشند . و ايضا براى سرفه و نفث الدم دمالاخوين يك سرخ سوده بدواء المسك چهار ماشه سرشته شيرهى خرفه شيرهى كاهو هر يك شش ماشه شيرهى عناب پنج دانه شيرهى بيخ انجبار چهار ماشه شيرهى بستان افروز چهار ماشه زهر مهراسده يك ماشه نبات يك توله دهند . و اگر دار المسك گرمى كند به جاى او آمله مربى و عرق كيوره افزايند بازكهر با صمغ عربى كتيرا مغز بهدانه دمالاخوين هر يك نيم ماشه افيون زعفران يك يك سرخ كوفته بيخته شربت نيلوفر دو توله سرشته تناول نمايند بالايش عناب پنج دانه به عرق شاهتره جوشانيده شيرهى بيخ انجبار شيرهى خرفه نبات توله شيرهى مغز تخم كدو بدهند . و اگر در صورت غلبهى خون